kur’ân sureleri sözlüğü – 1

27 Ocak 2015

bahauddin hurremşahi’nin hazırladığı kur’ân bilimi adlı kitabın son kısmını oluşturan “kur’an sureleri sözlüğü”nü sizlerle paylaşma gereği duydum. bu bilgilerle kur’ân sureleri hakkında kabataslak bir bilgi sahibi olmanızı, genel çerçeveyi gözünüzde kestirmenizi hedefledim. hurremşahî’nin notlarına ara ara eklemeler ve düzeltmeler yaptım. sizi çok yormamak ve hepsini tek yazıya sıkıştırmamak için sözlüğü 5-6 parça bölümünde paylaşmaya karar verdim ve bu da ilki olacak. sure ve konu sayısı çok olduğu için içeriğin felsefi analizine inemedim. bu konuda affınıza sığınıyorum. ileri zamanlarda allah’ın izniyle surelerin konu konu, ayet ayet tefsirlerini yazmayı planlıyorum. fakat bunun çok daha uzun süreceği kesin. bu nedenle sizlerin duasına ihtiyacım var. dualarınızla bana yardım eder ve hataya düşmememi sağlarsanız çok sevinirim. allah yar ve yardımcınız olsun.
-ferşat ö.

sure isimleri hakkında bilgi

bu lügatçe, kur’an-ı mecid’in 114 suresinin kısa bir tanıtımı, onlarla ilgili özet niteliğinde kısa ve temel bir bilgi vermek amacıyla düzenlenmiştir. bu lügatçenin tertibi, mushaf-ı şerif’teki sıralamaya uygun bir şekildedir. yani hamd (fatiha) ve bakara’dan başlayıp felak ve nas ile bitmektedir. yine müracaatı kolaylaştırmak amacıyla sure adları alfabetik sıra ile lügatçenin sonunda verilmiştir. bu fihrist, bir sureyi arayıp da söz konusu surenin kur’an’ın kaçıncı suresi olduğunu ve kur’an’ın hangi sayfalarında yer aldığını bilmeyen bir kimse için işi kolaylaştırıcı bir özellik taşır. yine aynı şekilde surelerin meşhur fakat gayr-i resmi isimlerini ihtiva eden bir fihrist de düzenledik ki, bunların açıklama ve şerhlerini onların mukaddimelerinde (bu bölümün sonunda) getirdik. bu bölümde, her bir sure konusunda en temel bilgileri aynı tarzda ve her bir surenin muhtelif isimleri, ayetlerinin ve kelimelerinin sayısı, mushaftaki sıralamaya ve nüzul sırasına göre kaçıncı sırada olduğu, her birinin mekki mi medeni mi ve onun esas içeriğinin ne olduğu noktasında bilgi verilmeğe çalışılmıştır.

kur’ân sureleri sözlüğü

1- fatiha suresi

bu, fatiha ve fatihatü’1-kitab, yani kitabı açan ve başlatan olarak adlandırılmaktadır. bu surenin diğer adları: hamd, ümmü’l-kur’an, seb’a’l-mesani

1- yedi ayetten müteşekkildir. farz ve sünnet her namazda okunmaktadır.
2- iki kez nazil olmuştur. bir kez mekke’de, bir kez de medine’de nazil olmuştur. fakat resmi olarak mekki sayılmaktadır, kenz, esas, münacat, şifa, dua, kafiye, vafiye, raqiye (yani değiştiren). musaftaki sıralamaya göre ilk, nüzul sırasına göre beşinci suredir. yedi ayetten oluşmuştur ve 29 kelime içermektedir. bu surenin temel muhtevası, tevhid ve allah’a hamd ve övgüdür.

2- bakara suresi

bakara’dan (inek/dişi inek) maksad, ben-i israil ineği kıssasına işaret etmesinden dolayıdır. “israili bahaneler” de burada ele alınmıştır. surenin diğer isimleri: fesetatu’l-kur’an, senamu’l-kur’an, ve bu surenin tümüne ve kendinden sonra gelen al-i imran suresinin tümüne birden zehravan denilmektedir. bu sure, kur’an’ın en büyük suresidir ve kur’an’ın 30 cüzünden yaklaşık beşte ikisini kapsar. aynı şekilde din/tedayin/medayene ayeti olarak adlandırılan kur’an’ın en üstün ayeti de bu surenin 282. ayetidir (zira kur’an’ın bir tam sayfasını kaplamaktadır). bu sure medeni’dir. surede 130 fıkhi hüküm yer almaktadır. ayetü’l-kürsi de bu surenin 255. ayetidir. bu surenin bazı konuları şunlardır: inanç esaslarının açıklanması, tevhidin delillerinin zikri, insanın yaratılışı, meleklerin insan hakkında allah ile konuşmaları, orucun hükümleri, vasiyet, itikaf, yetimlerin ve diğer insanların mallarında haksız bir şekilde tasarrufta bulunmaktan sakınma, kur’an’ın eşsizliği, yüce allah’a inanıp ona kulluk etmenin önemi ve lüzumu, mümin, kafir ve münafıkların özellikleri, hz. adem’in yaratılışı, meleklerin ve İblis’in hz. adem’in yaratılışına tepkileri, İsrailoğullarının ibret dolu hikayeleri, iman esasları, ehl-i kitab’ın ve müşriklerin durumu, dinin ve peygamberlerin kaynağı, hz. peygambere bağlılığın önemi, cihadın fazileti, emir ve nehiy konuları, hukuki hükümler: kısas, vasiyet, oruç, namaz, hac, umre, içki, kumar, sadaka, yemin, evlenme, boşanma, emzirme, nafaka, faiz, alış veriş ve borç alıp verme ile ilgili hükümler.

 

3- âl-i imrân

al-i imran (imran’ın ailesi) kelimesi, bu surede iki kez kullanılmıştır (33 ve 35. ayetler). imran, meryem’in babasıdır. bu surenin bir diğer adı da tayyibe’dir. bu sureye bakara suresi ile birlikte zehravan ismi verilmektedir. kur’an-ı mecid’in yaklaşık beşte biri bir yer tutar. bu surenin bazı konuları: uhud savaşının tavsifi, şehidlerin sahip olduğu faziletlerin beyanı, hamrau’l-esed gazvesi’nin bir tarafına işaret, insanların sabır ve dirence davet edilmesi ve bu surenin sonunda çok üstün dualar da gelmiştir. huruf-i mukattaa (elif, lam, mim) ile başlayan ikinci suredir.

4- nisa suresi

nisa (kadın) kelimesi yirmi defadan fazla bu surede zikredilmiştir. kadınlarla ilgili olarak birçok fıkhi hükmü ihtiva etmektedir. surenin bir diğer ismi, nisau’l-kübra’dır. (çünkü talak suresi 65. sure nisau’s-süğra ya da nisau’l-kasra olarak adlandırılmıştır). bu sure 176 ayet ve 3763 kelimeye sahiptir. mushaftaki sıralamaya göre dördüncü, nüzul sırasına göre 92. sure ve medeni’dir.
temel konuları; yetim ve kadın hakları, miras hükümleri, evlilik hukuku, ibadet hükümleri, uyulması gereken toplumsal kurallar, yahudilerin ve hıristiyanların yanlış inançları, yahudilerin ve münafıkların gerçek yüzleri, allah’a ve resulüne itaatin zorunluluğu, cihadın önemi, iman edip sâlih amel (iyi işler) işleminin lüzumu.

 

5- maide suresi

isimlendirilme sebebi, ilahî maideden (sofradan) sözedilmesi ve hz. isa’nın havarileri ve dostlarının istemesi üzerine onun indirilmesidir. surenin diğer adları, ukud ve munqeze’dir. 120 ayet, 2838 kelimeyi kapsar. mushaf sırasına göre beşinci, nüzul sırasına göre, kur’an’ın 112. suresi olup medeni’dir. kur’an’ın otuz cüzünden bir cüzden fazla yer kaplar. bu surede, ihram halindeki (hacc esnasında) kişiler ile ilgili olarak av ve diğer amelleri ile ilgili birçok fıkhi hüküm yer almaktadır. ayrıca müfsidin-i fi’l-ard (yeryüzünde bozgunculuk yapan) olan savaş ehli kimseler ile ilgili hadler, içki-kumar, vasiyetin tekidi, abdest, gusul ve teyemmüm ile ilgili fıkhi hükümler de bu surede yer alır. genel olarak kitap ehlinin inanç ve davranış eleştirisinin yapıldığı suredir.

6- en’am suresi

bu surenin isimlendirilme sebebi, en’am’dan (hayvanlardan) ve dört ayaklılardan söz edilmiş olmasıdır. bu sure, 165 ayet ve 3055 kelime içermektedir. mushaftaki sıralamaya göre altıncı, nüzul sıralamasına göre de kur’an’ın 55. suresi ve mekki’dir. kur’an’ın bir cüzünden az bir kısmı ihti’va etmektedir. surenin bazı konuları şunlardır: allah’a şirk koşmaktan sakındırma, evlada ihsanda bulunma, evlatları öldürmekten nehiy (fakirlik korkusundan dolayı), adam öldürmekten nehiy, yetim malını yemekten nehiy, ölçü ve tartıda insaflı davranma, adalete riayet, ahde vefa, doğru yola uyma, ahiretin ve kur’ân’ın gerçekliği, temel ahlak ilkeleri…

 

7- a’raf suresi

bunun isimlendirilme nedeni, a’raf ve a’raf ashabından söz etmiş olmasıdır. onun bir diğer adı, “elif, lam, mim, sad” dır (sure bu mukattaa harfleri ile başlamaktadır). bu sure, 206 ayet ve 3341 kelimedir. mushaftaki sırası yedi, nüzul sırasına göre, kur’an’ın 39. suresi ve mekki’dir. kur’an’ın bir cüzünden fazla bir yer kapsar. secde ayetini içeren dört surenin ilkidir. 206. ayeti mustehab secde ayetidir. bu surenin en temel konuları, adem’in kıssası, elbise nimeti, ziynet ve kendini süsleme konusunda itidal ve orta yolu takip etme, allah’ın varlığının ve kudretinin delilleri peygamber kıssaları gibi konulardır. ilk misak ya da elest ahdi alemine işaret de bu surenin 172. ayetinde zikredilmektedir.

 

8- enfal suresi

bu surenin bu adla anılmasının nedeni de enfal kelimesinin kullanılması ve savaş ganimetleri ve genel servetlerden ibaret olan hükmün beyanıdır. surenin diğer bir ismi de bedr’dir. bedir savaşına bu surede ayrıntılı bir şekilde işaret edilmiştir. 75 ayet ve 1243 kelime mevcuttur. mushaftaki sıraya göre yedinci, nüzul sırasına göre de kur’an’ın 88. suresi ve medeni’dir. yaklaşık yarım cüz kadardır.

9- tevbe suresi

bu isimle adlandırılmasının sebebi tevbenin sık sık tekrarlanması (17 kez), tevbenin hükümleri ve allah’ın tevbeleri kabul etme şartlarının burada zikredilrnesidir. surenin diğer isimleri beraet ve seyf’tir. 129 ayet ve 2505 kelime içerir. mushaf sıralamasına göre dokuzuncu, nüzul sırasına göre, kur’an’ın 13. suresi ve medeni’dir. kur’an’ın yaklaşık bir cüzünü oluşturur. kur’an’daki 114 ayet içinde “bismillahirrahmanirrahim”siz olarak nazil olan tek suredir. zira allah ve resulü (s.a.v)’nün müşriklerden ve onların yaptıklarından beraetinin (uzak oluşunun) beyanın başlangıcıdır. müşriklerle kesin olarak ilişkiyi kesme hükmü bu surede beyan buyurulmuştur. genel olarak temel konular şu şekildedir;
anlaşmayı bozan düşmanla savaşmak, allah yolunda mal ve canla cihad etmek, savaştan kaçmamak, islam düşmanlarıyla dost olmamak, allah ve peygamberini en çok sevmek ve onlara itaat etmek, müşrikleri mescid-i haram’a sokmamak, münafıklara karşı dikkatli olmak ve onların iç yüzlerini öğrenmek, zekat ve sadaka vermek, dinden taviz vermemek, bir allah’a inanıp, ona ibadet etmek ve yalnız ondan korkmak, doğru olmak, kur’an’ı ve peygamberi sevmek.
rivayetlere göre, sure çokça savaş hükmünü içerdiği için allah bu sureyi besmele ile başlatmamıştır.

 

10- yunus suresi

bu şekilde adlandırılmasının nedeni, hz. yunus’un hikayesine bu surede işaret edilmesidir. 109 ayet ve 1842 kelimeye sahiptir. mushaftaki sırası onuncu, nüzul sırası ise, kur’an’ın 101. suresi olup mekki’dir. huruf-i mukattaa (elif, lam, ra) ile başlayan 29 surenin dördüncüsüdür. içerdiği konular, yüce allah’ın kudretinin görüntüleri, o’nun varlığının delilleri, insanın karakter yapısı, şirkin anlamsızlığı, nuh, musa ve yunus gibi peygamberlerin kıssalarıdır.

 

11- hud suresi

bu isimle anılması, içinde ad kavminin peygamberi hz. hud’un kıssasına işaret edilmiş olmasıdır. 123 ayet ve 1947 kelime ihtiva etmektedir. mushaftaki sıralamaya göre onbirinci, nüzul sırasına göre kur’an’ın 52. suresi ve medeni’dir. yaklaşık olarak bir cüzün üçte ikisini oluşturmaktadır. huruf-i mukattaa ile başlayan beşinci suredir. onun en temel konusu, peygamber kıssalarıdır (nuh, hud, salih -semud kavminin peygamberi- şuayb ve lut). ayıca kur’an’ın ilahi kelam oluşundan, ahiret hayatından ve genel ahlak ilkelerinden bahsedilir.

 

12- yusuf suresi

surenin bu şekilde isimlendirilme sebebi yakub’un oğlu hz. yusuf’un kıssasına burada işaret edilmiş olmasıdır. hz. yusuf ve kardeşlerinin kıssası, diğer kur’an kıssalarının parça parça ve ayrı ayrı surelerde gelmesinin aksine detaylı ve bir bütün halinde bu surenin başından sonuna dek düzenli bir şekilde anlatılmıştır. bu surenin bir diğer adı da bu kıssaya binaen ahsenü’l-kısas’dır. 111 ayet ve 1796 kelime içermektedir. mushaftaki sıraya göre 12. sure, nüzul sırasına göre de kur’an’ın 53. suresi ve mekki’dir. huruf-i mukattaa (elif, lam, ra) ile başlayan altıncı suredir.

13- ra’d suresi

bu surenin ra’d adıyla isimlendirilmesi sebebi, ra’d (şimşek) olayına ve onun ilahî bir hadise olduğunu ikrar etmek gerektiğine işaret edilmesidir. 43 ayet ve 854 kelimedir. mushaftaki sırlamaya göre onüçüncü, nüzul sırasına göre ise, kur’an’ın 98. suresi olup medeni’dir. huruf-i mukattaa (elif, lam, mim, ra) ile başlayan yedinci suredir. secde ayeti içeren dört müstehab sureden ikincisidir. bu surenin temel konuları; evrendeki düzen, allah’ın ibadete layık ve tek ilah oluşu, kur’ân’ın özellikleri, müminlerin özellikleri, tevhid ve mead (kıyamet)’dır.

14- ibrahim suresi

bu surenin bu şekilde isim almasının nedeni, hz. ibrahim’in isim ve kıssasına işaret edilmiş olmasıdır. 52 ayet ve 830 kelime ihtiva eder. mushaftaki sıralamaya göre ondördüncü, nüzul sırasına göre, kur’an’ın 72. süresidir ve medeni’dir. huruf-i mukattaa (elif, lam, ra) ile başlayan sekizinci suredir. temel konusu, hz. ibrahim’in kıssası, kıyamet, hesap ve ceza gününün tavsif ve açıklamasını yapan tasvirlerdir. ayrıca surede; allah’ın varlığıyla ve birliğiyle ilgili delillerden, insana verilen nimetlerden, inkarcıların karşılaşacakları şeylerden, iman ve küfürden bahsedilir.

15- hicr suresi

bu surenin bu şekilde adlandırılmasının nedeni hicr ashabının kıssasının zikredilmiş olmasıdır. mushaftaki sıralamaya göre 15. sure, nüzul sırasına göre de kur’an’ın 54. suresi olup mekki’dir. huruf-i mukattaa (elif, lam, ra) ile başlayan dokuzuncu suredir. bu surenin temel konusu, iblisin insanların düşmanı olduğu, kur’ân’ın nitelikleri, kafirlerin ve yalanlayıcıların bekleyedurdukları korkunç sonu beyan etmedir. ayrıca hz. adem’in kıssasına da işaretlerde bulunur.

16- nahl suresi

bu surenin bu şekilde adlandırılmasının nedeni nahl’e (bal arısına) ve yüce allah’ın ona özellikle vahiyde bulunmasına işaretlerde bulunmuş olmasıdır. bu surenin diğer bir adı da niem’dir. 128 ayet, 1845 kelime içermektedir. mushaf sırasına göre 16. sure, nüzul sırasına göre kur’an’ın 70. suresi olup medeni’dir. bu sure, secdeleri içeren ondört sureden üçüncüsüdür ki, surenin 48. ayeti müstehab secde ayetidir. onun temel konusu, ahiret hayatının tasviri, ahlaka dair meseleler, nimetler karşısında insanoğlunun tutumu, peygamberlerin özellikleri ve görevleri, iman, uluhiyyet, vahiy, ba’s ve mead’dır.

17- isra suresi

bu surenin isimlendirilme nedeni, hz. muhammed (s.a.v)’in isra ve mi’racının şerhiyle başlamış olmasıdır. surenin diğer isimleri, subhan ve ben-i israil’dir. 111 ayet ve 1558 kelimeden müteşekkildir. mushaftaki sure sırası onyedi, nüzul sırasına göre, kur’an’ın ellinci süresidir. sure mekki’dir. bu surenin en önemli konusu, ben-i israil’in tarihi ve yaşamının bir kısmını açıklıyor olmasıdır. sure, aynı zamanda insanları güzel ahlaka ve mekarim-i ahlaka davet etmektedir. mucizelerin amacı ve hikmeti, allah’ın varlığına ve birliğine dair deliller, insanın bazı psikolojik özellikleri ve fıtratına dair tespitler, namazın ve duanın önemi de bahsedilen konular arasındadır.

 

18- kehf suresi

bu surenin bu adı almasının nedeni, ashab-ı kehf’in ismine ve kıssasına işaret etmesidir. surenin diğer ismi haile’dir. 110 ayet ve 1584 kelimeye sahiptir. mushaftaki sıralamaya göre onsekizinci, nüzul sırasına göre de kur’an’ın 69. suresi olup mekki’dir. bu sure, kur’an’ın tam ortasıdır. bu surede birkaç kıssa mevcuttur:
1- ashab-ı kehf kıssası,
2- hz. hızır ve hz. musa kıssası,
3- zülkarneyn ve ye’cuc ile me’cuc kıssası.

19- meryem suresi

bu surenin adlandırılma nedeni, hz. meryem’in adına ve kıssasına işaret ediyor olmasıdır. surenin diğer bir adı kaf, ha, ya, ayn, sad’dır. zira bu sure de hurufu mukattaa ile başlayan surelerdendir. 98 ayet ve 970 kelime ihtiva eder. mushaf sıralamasına göre 19, nüzul sırasına göre de kur’an’ın 44. suresi olup medeni’dir. temel konuları, zekeriyya peygamber’in hikayesine, hz. meryem kıssasına, yüce allah’ın oğul ve ortaktan münezzeh oluşu, allah’ın vahdaniyeti ve kıyametin yapısından söz etmesidir.

 

20- taha suresi

bu surede, diğer mekkî surelerde olduğu gibi tevhid, nübüvvet ve öldükten sonra diriliş gibi islâm dininin esasları üzerinde durulmaktadır. surenin baş taraflarında yüce allah’ın egemenlik, azamet, kudret ve ilmi etkileyici bir şekilde anlatılmıştır. hz. ömer’in islâm’a girişinde surenin bu ayetleri etkili olmuştur. peygamberlerden ibret verici kıssalar, hz. muhammed’in müşriklerle ilişkileri, israiloğullarının tutumları, namaz kılmanın gereği, kıssaların hikmetleri de bu surede anlatılır.

 

 

Reklamlar

eleştir

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: